Depresja i genetyka

Jak powszechna jest depresja? Co najmniej 10% osób w USA doświadcza w pewnym momencie życia poważnych zaburzeń depresyjnych. Kobiety są dwa razy bardziej narażone na depresję niż mężczyźni.

Skąd wiemy, że geny odgrywają rolę w wywoływaniu depresji? Naukowcy przyglądają się wzorcom zachorowań przez pryzmat rodziny, aby oszacować ich dziedziczność, lub w przybliżeniu, jaki procent ich przyczyny wynika z genów. Aby to zrobić, znajdują ludzi z chorobą, którzy mają bliźniaka, a następnie dowiadują się, czy bliźniak jest chory. Identyczne (monozygotyczne) bliźnięta mają 100% zgodności genów, podczas gdy bliźnięta nieidentyczne („braterskie” lub dizygotyczne) mają wspólne 50% swoich genów. Jeśli geny są częścią przyczyny, spodziewamy się, że identyczny bliźniak pacjenta ma znacznie wyższe ryzyko zachorowania niż nieidentyczny bliźniak. Tak jest w przypadku depresji, dziedziczność wynosi prawdopodobnie 40-50% i może być wyższa w przypadku ciężkiej depresji.

Może to oznaczać, że w większości przypadków depresji około 50% przyczyny ma charakter genetyczny, a około 50% nie ma związku z genami (a czynnikami psychologicznymi lub fizycznymi). Lub może to oznaczać, że w niektórych przypadkach skłonność do depresji jest prawie całkowicie genetyczna, a w innych przypadkach wcale. Nie znamy jeszcze odpowiedzi.

Możemy również przyjrzeć się studiom adopcyjnym, aby sprawdzić, czy ryzyko depresji osoby adoptowanej jest większe, jeśli biologiczny rodzic miał depresję. Wydaje się, że tak też jest.

A co z czynnikami niegenetycznymi? Prawdopodobnie istnieje wiele czynników niegenetycznych, które zwiększają ryzyko depresji, z których wiele prawdopodobnie nie jest jeszcze znanych. Ciężkie przypadki przemocy fizycznej lub seksualnej w dzieciństwie, zaniedbania emocjonalne i fizyczne w dzieciństwie oraz ciężki stres życiowy są prawdopodobnie czynnikami ryzyka. Utrata rodzica na wczesnym etapie życia prawdopodobnie również w pewnym stopniu zwiększa ryzyko.


Jeśli ktoś ma depresję w rodzinie, czy jest na bardzo wysokim ryzyku? Jeśli ktoś ma rodzica lub rodzeństwo z dużą depresją, osoba ta prawdopodobnie ma 2 lub 3 razy większe ryzyko rozwinięcia się depresji w porównaniu ze średnią osobą (lub około 20-30% zamiast 10%).

Sytuacja jest nieco inna, jeśli rodzic lub rodzeństwo cierpiał na depresję więcej niż jeden raz (nawracająca depresja) i jeśli choroba zaczęła się stosunkowo wcześnie (w wieku dziecięcym, nastoletnim lub przed trzydziestką). Ta forma depresji jest mniej powszechna – dokładny odsetek populacji nie jest znany, ale prawdopodobnie wynosi około 3-5%. Ale rodzeństwo i dzieci osób z tą postacią depresji rozwijają ją prawdopodobnie w tempie 4 lub 5 razy wyższym niż przeciętna osoba.

Czy istnieje „gen depresji”? Niektóre choroby są spowodowane przez pojedynczy wadliwy gen. Przykładami są mukowiscydoza, kilka rodzajów dystrofii mięśniowej i choroba Huntingtona. Są to zazwyczaj rzadkie choroby. Jednak wiele typowych zaburzeń, takich jak chociażby cukrzyca czy wysokie ciśnienie krwi jest zależna od odziedziczonych genów. W tych zaburzeniach zdają się występować kombinacje zmian genetycznych, które predysponują niektórych do zachorowania. Nie wiemy jeszcze, ile genów jest zaangażowanych w depresję, ale bardzo wątpliwe jest, że jakikolwiek jeden gen powoduje depresję u dużej liczby osób.

Więc nikt po prostu „nie odziedziczy” depresji po matce lub ojcu. Każda osoba dziedziczy unikalną kombinację genów od obojga rodziców, a niektóre kombinacje mogą predysponować do określonej choroby.

W jaki sposób powiązane są ciężka depresja i zaburzenie dwubiegunowe?

Większość osób cierpiących na depresję nie ma epizodów manii. Używamy terminu „depresja” na depresję bez manii. Większość osób, które doświadczają manii, również ma poważną depresję. Używamy terminu zaburzenie dwubiegunowe (lub depresja maniakalna) dla tego wzoru. Główne zaburzenia depresyjne i zaburzenia afektywne dwubiegunowe są dwoma poważnymi zaburzeniami nastroju. Większość osób z poważną depresją nie ma bliskich krewnych z zaburzeniem dwubiegunowym, ale krewni osób z zaburzeniem dwubiegunowym są narażeni na zwiększone ryzyko zarówno depresji głównej, jak i choroby afektywnej dwubiegunowej.

A co z poważną depresją i zaburzeniami lękowymi?

Prawdopodobnie istnieją zmiany genetyczne, które mogą zwiększać predyspozycje zarówno do depresji, jak i niektórych zaburzeń lękowych, w tym uogólnionego zaburzenia lękowego, lęku napadowego i fobii społecznej. Ponadto niektórzy ludzie mają bardziej ogólną, trwającą całe życie skłonność do odczuwania nieprzyjemnych emocji i niepokoju w odpowiedzi na stres. Psychologowie używają określeń takich jak „neurotyczność” i „negatywna afektywność”, aby odnieść się do tej tendencji, a osoby, które ją mają, częściej doświadczają poważnej depresji. Jednak wiele osób, u których rozwinęła się poważna depresja, nie miało tego rodzaju osobowości przed rozpoczęciem depresji.

Które geny?

Naukowcy zidentyfikowali dziesiątki genów, które mogą zwiększyć ryzyko wystąpienia depresji podczas poważnych nowych badań, które mogą utorować drogę do bardziej skutecznego leczenia. Najbardziej dominującymi, które mogą być przyczyna depresji są: MKP-1, p11 oraz SLC6A15, który koduje białko neuronalne o takiej samej nazwie. U osób cierpiących na depresję poziom ekspresyjny tych genów odbiegał od normy.

Schemat depresji

Wszelkie starania naukowców by dowiedzieć się jak działa mechanizm depresji prowadzi, jak każde badania, do zrozumienia powstawania choroby oraz eliminowania jej zanim się jeszcze pojawi. Naukowcy mają nadzieję, że dzięki kompletnej mapie genetycznej będą w stanie zrozumieć, dlaczego depresja dotyka konkretnych ludzi. Odkrycie schematu genetycznego depresji pozwoliłby na stopniowe zmniejszanie jej ogromnego zasięgu.

Avatar